Чанг гуллари аллергияси Чанг ва жун ҳайвонлар аллергияси Озиқ-овқат аллергияси

Озиқ-овқат аллергиясида замонавий антигистамин препарат - L-Цet®

Озиқ-овқат аллергияси озиқ-овқатни кўтара олмаслик турларидан биридир. Унинг ривожланиши
асосида ҳали охиригача ўрганилмаган иммунологик механизмлар ётади.

Эпидемиологик тадқиқотлар маълумотларига кўра, ривожланган мамлакатларда ҳақиқий озиқ-овқат
аллергиясининг тарқалиши бир ёшгача бўлган болаларда 6–8%, ўсмирларда 2–4%,
катталарда эса 1,5% ни ташкил этади.

Ота-онасидан бири аллергиядан азият чекадиган болада аллергия ривожланиш хавфи, ота-онаси
аллергик бўлмаган болага қараганда икки баравар юқори. Агар ота-онанинг иккаласи ҳам
аллергиядан азият чекса, болада унинг ривожланиш хавфи яна икки баравар ортади ва шу
тариқа тўрт баравар юқори бўлади. Бироқ, бола учун аллерген ҳисобланган моддалар
ота-онасининг аллергенларидан фарқ қилиши мумкин.

Озиқ-овқат аллергиясини қандай даволаш керак, oзиқ-овқатни кўтара олмаслик турлари.

Энг кенг тарқалган ва кучли аллергенларга сигир сути киради, у болаларнинг 90 фоизида озиқ-овқат
аллергияси ривожланишига сабаб бўлади. Сигир сутига бўлган аллергия одатда ҳаётининг биринчи
йилидаги болаларда, қоида тариқасида, болани сунъий сут аралашмалари билан озиқлантиришга
ўтказилгандан кейин ривожланади.

Аҳамияти бўйича иккинчи аллерген балиқ оқсиллари ҳисобланади. Тадқиқот маълумотларига кўра,
озиқ-овқат аллергияси бор деярли барча болаларда (98%) балиққа нисбатан аллергик реакциялар
кузатилган. Одамларнинг 10 фоизида балиқнинг маълум навларини кўтара олмаслик аниқланган.
Икра, креветка, қисқичбақа, омар, устрица ва бошқа моллюскаларга нисбатан реакциялар бўлиши
мумкин. Балиққа бўлган сенсибилизация (сезувчанлик) даражаси ёш ўтиши билан камаймаслиги
ва катталарда ҳам сақланиб қолиши аниқланган.

Аллергик реакциялардан азият чекувчи болаларнинг 87,2 фоизида аллергияни тухум оқсили келтириб
чиқаради. Шу билан бирга, кўпинча тухум оқсилини кўтара олмаслик товуқ гўшти ва бульонини
кўтара олмаслик билан бирга келади. Тухум сариғининг аллергенлик хусусиятлари оқсилга қараганда
камроқ ифодаланган. Донли екинлар орасида жавдар ва буғдой энг аллергенли ҳисобланади. Шунингдек,
турли сабзавотлар, мевалар ва резаворлар ҳам кучли аллергенлар сирасига киради.

Кефир, пишириқлар, квас ва тайёрлаш жараёнида ачитқи қўзиқоринлари ишлатилган бошқа маҳсулотларга
нисбатан аллергик реакциялар мойиллиги бор болаларнинг 22 фоизида кузатилган. Аллергиянинг ушбу
туридан қочиш учун рациондан пишлоқнинг маълум навлари, зираворлар, сирка, витаминлаштирилган
сут, кефир, солод қўшилган сутли ичимликлар, йогуртлар, буғдой ва жавдар нони, крекерлар,
тузланган карам, томат соуси, қуритилган мевалар, пиво, пиво ачитқиси, колбаса, ветчина, шунингдек,
баъзи дори воситалари — В гуруҳи витаминлари ва замбуруғли антибиотикларни (пенициллин, линкомицин,
тетрациклин) чиқариб ташлаш керак.

Умуман олганда, аллергенлик фаоллиги даражаси бўйича озиқ-овқат маҳсулотларини уч гуруҳга бўлиш мумкин:

    • Юқори: сигир сути, балиқ, тухум, цитрус mevalar, ёнғоқлар, асал, қўзиқоринлар,
      товуқ гўшти, қулупнай, малина, ер тути, ананас, қовун, хурмо, анор, қора смородина,
      шатут, шоколад, қаҳва, какао, хантал, помидор, сабзи, лавлаги, сельдерей, буғдой, жавдар, узум ва ҳ.к.;

    • Ўртача: шафтоли, ўрик, қизил смородина, клюква, гуруч, маккажўхори,
      гречка, яшил қалампир, картошка, нўхат, чўчқа гўшти, курка, қуён гўшти ва ҳ.к.;

    • Кучсиз: кабачки, патиссон, шолғом, қовоқ (оч рангли), нордон-ширин
      олмалар, банан, бодом, оқ смородина, мотмот (агрест), қора олхўри, олхўри, тарвуз, салат барги, от гўшти,
      қўй гўшти ва ҳ.к.

Баъзан аллергик реакцияларни озиқ-овқат маҳсулотининг ўзи эмас, балки таркибидаги турли қўшимчалар:
бўёқлар, ароматизаторлар, эмульгаторлар ёки консервантlar келтириб чиқаради. Бундан ташқари,
озиқ-овқат аллергияси бор кўпчилик одамларда нафақат озиқ-овқатга, балки бошқа аллергенларга ҳам
реакция мавжуд, шунинг учун сўнгги пайтларда шифокорлар озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат аллергенлари
орасидаги кесишган (перекрестний) реакцияларга катта аҳамият бермоқда. Масалан, агар кимдадир
креветкага аллергия бўлса, таҳлиллар катта эҳтимол билан нафақат креветкага, балки краб, лобстер ва
қисқичбақаларга ҳам шундай реакцияни кўрсатади.

Кесишган реактивликнинг яна бир қизиқарли мисоли — ўсимлик чанги ва маиший (чанг, жун)
аллергенларнинг ўзаро боғлиқлигидир (жадвалга қаранг). Масалан, ўсимлик чангига аллергияси бор
ўнта одамдан тўққизитаси баъзи озиқ-овқат маҳсулотларига ҳам аллергия ҳис қилади.

Чанг, маиший аллергенлар Озиқ-овқат маҳсулотлари
Дарахтлар чангига аллергия Ёнғоқлар; дарахт ва буталарда ўсадиган мевалар; сабзи, петрушка, сельдерей
Бошоқли ўтлар чангига аллергия Нон, нон кваси, унли маҳсулотлар, геркулес, сули ёрмаси, кофе, какао, дудланган колбаса
Бегона ўтлар чангига allergic Қовун, уруғлар (писта), холва, кунгабоқар ёғи, майонез, тарвуз, кабачки, бақлажон, хантал
Замбуруғли микроорганизмларга аллергия Ачитқили хамир, тузланган карам, пиво, квас, пишлоқ, винолар, ликёрлар, шакар, фруктоза, кефир
Уй чанги каналари (шиллақуртлар)га аллергия Денгиз маҳсулотлари: моллюскалар, краблар, креветкалар, устрицалар, саратонлар, лобстерлар
Уй ҳайвонларига аллергия Чўчқа гўшти

Кесишган реакцияларнинг эҳтимолий вариантларини билиш, якунда парҳезни тўғри шакллантиришга ва шу орқали аллергиянинг ривожланишидан сақланишга ёрдам беради.

Озиқ-овқат аллергияси белгилари

Ташқи томондан озиқ-овқат аллергияси турлича намоён бўлиши мумкин. Овқатлангандан бир неча дақиқа ўтгач, одамда қуйидагилар пайдо бўлиши мумкин: кўнгил айниши, қусиш, қорин оғриғи, сўнгра ич кетиши, тери қичишиши, бутун тана бўйлаб кўп миқдордаги тошмалар, лаблар шишиши. Болаларда озиқ-овқат аллергияси кўпинча диатез шаклида намоён бўлади.

Қарши кўрсатмалар мавжуд. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишинг ёки мутахассис билан маслаҳатлашинг.