Чангли ўсимликларнинг учта асосий гуллаш даври ажратилади, бу аллергенлик хусусиятига эга:

Ўзбекистоннинг турли минтақаларида аллергик ринитнинг учраш даражаси бўйича фарқлар борми?

Ҳа, бундай фарқлар мавжуд. Аллергик ринитнинг юзага келиш частотасига антропоген омиллар, хусусан: ҳавонинг, сувнинг ва тупроқнинг кимёвий моддалар билан ифлосланиши таъсир қилади. Масалан, йирик саноат минтақаларида атроф-муҳитнинг ифлосланиши ўсимликларнинг гуллаш муддатини узайтиради ва чангнинг антиген тузилишини ўзгартириб, унинг аллергенлик хусусиятини оширади. Аммиак, хлор, фтор, сулфитлар, нитратлар, дизель ёнилғисининг ёниш маҳсулотлари, кўплаб автомобиллар шиналаридан чиқувчи резина чанги каби саноат чиқиндилари чанг аллергиясининг кучайишига сабаб бўлади. Исботланганки, ифлосланган чанг анча тажовузкор бўлади ва кўпроқ даражада аллергик ринит келтириб чиқаришга қодир.

Бундан ташқари, аллергик ринит учрашига турли минтақалардаги ўсимликлар дунёсининг турличалиги ҳам таъсир қилади. Ҳаммага маълум бўлган амброзия бегона ўти шундай кучли аллерген чангига эга. Амброзиянинг гуллаши июль охири – август бошларида бошланиб, октябргача давом этади.

Сўнгги ўн йилликларда амброзиянинг тарқалиши экологик портлаш характерини олди, шу сабабли бу ҳодисани "амрозия ўлати" деб ҳам аташади. Бугунги кунда амброзия мамлакатимизнинг деярли барча вилоятларида учрайди. Зарарланган умумий майдон жуда катта ҳудудларни ташкил этади, айниқса жанубий ва шарқий саноатлашган ҳудудларда кўп тарқалган.

Қизиғи шундаки, амброзия нафақат қишлоқ хўжалиги экинлари бегона ўти, балки техноген саноат минтақаларида ҳам кенг тарқалган: у нафақат барча йўл ёқалари бўйлаб, балки токсик чиқинди уюмлари, металлургия заводлари ва кўмир шахталари атрофида ҳам учрайди. Охирги пайтларда амброзия табиий экологик муҳитга ҳам кириб борди: дашт ёнбағирлари, денгиз бўйи қумликлари, аҳоли пунктлари ва ҳатто қўриқхоналарда ҳам тарқалмоқда.

Чанг аллергиясининг белгилари қандай?

Чанг (чангланиш) аллергиясининг ўзига хослиги шундаки, унинг белгилари ҳар йили деярли бир вақтда намоён бўлади.

Бу аломатлар қуйидагилардир:

Бурун битиши, бурундан кўп миқдорда сувли ажралма келиши

Аксириш хуружлари, бурун қичишиши

Кўз қичишиши ва қизариши, ёшланиши

Тил ва танглайнинг қичиши

Нафас олишда қийинчилик (нафас қисилиши ёки бўғилиш)

Кўкрак қафасида ҳуштаксимон хириллашлар, қуруқ йўтал

Тери тошмаси (эшакеми, экзема)

Аллергик ринитни даволаш керакми ёки гуллаш даври ўтиб кетишини кутиш кифоями?

Аллергик ринитни даволаш шарт! Бу хавфли касалликдир, чунки биринчидан, даволанмаган
аллергик ринит кучайиб боради. Дастлаб баҳорги ёки фақат кузги касаллик сифатида бошланиб
(яъни бир гуруҳ ўсимликлар чангига боғлиқ ҳолда), аллергик ринит аста-секин баҳор-ёз-кузги
касалликка айланади, яъни бемор деярли ярим йилдан кўпроқ азоб чекади. Ўсимлик чангига
бўлган аллергия аллергик эшакэми, Квинке шиши, бурун полипози сабабчиси бўлиши мумкин.
Поллиноз билан касалланганларнинг 30–40 фоизида эса бўғилиш хуружлари пайдо бўлади, яъни
улар амалда бронхиал астма билан касалланган беморларга айланишади.

Аллергик ринит кўпинча шамоллаш билан адаштирилади, бу эса беморларнинг профессионал тиббий
ёрдамга мурожаат қилишини баъзан кўп йилларга кечиктиради. Шунинг учун узоқ вақт давомида
бурун битиши ёки ундан ажралмалар келиши, кўзларнинг тушунарсиз қичишиши каби муаммолари
бўлган ҳар бир киши дорихоналардан нажот излаш ўрнига шифокорга мурожаат қилиши керак.

Айниқса, аллергик ринитда бурун учун томирларни торайтирувчи томчиларни суиистеъмол қилмаслик
керак, чунки уларни назоратсиз қабул қилиш бурун йўллари шиллиқ қаватининг сезиларли
даражада қалинлашишига олиб келади, бу эса томчиларга қарамликни, кейинчалик эса доимий
бурун битишини келтириб чиқаради.

Болалар ва катталарда аллергияни қандай даволаш керак? Аллергик ринит белгилари пайдо бўлса нима қилиш керак?

Албатта, шифокорга мурожаат қилиш керак. Фақат шифокоргина зарур текширувларни тайинлайди,
тўғри ташхис қўяди ва тегишли даволашни белгилайди,
шунингдек, сизга аллергия дори воситасини тавсия қила олади. Ҳеч қандай ҳолатда
ўз-ўзини даволаш билан шуғулланманг!

Агар аллергик ринит ташхиси қўйилган бўлса, ўсимликлар гуллаши пайтида қуйида келтирилган
беморнинг чанг билан алоқасини максимал даражада чеклашга қаратилган чораларга риоя
қилиш керак.

• Хонани фақат ёмғирдан кейин, кечқурун ва шамол бўлмаганда шамоллатиш керак. Имкон қадар,
  эрта тонгда ва қуруқ иссиқ кунларда, ҳавода чанг концентрацияси энг юқори бўлган пайтда
  кўчага чиқмасликка ҳаракат қилинг. Кўчадан қайтгач, кийимларни тўлиқ алмаштириш тавсия этилади.

• Душни кунига камида икки марта ва кўчадан қайтган заҳоти қабул қилиш керак.

• Ҳар куни бурун бўшлиғини тозаланг, кўзларингизни ювинг ва томоқни физиологик эритма билан чайинг
  (бир стакан илиқ қайнатилган сувга 1/3 чой қошиқ ош тузи).

• Ювилган кийимларни кўчада (балконда) қуритманг, чунки уларга чанг ўтиради. Ҳар куни квартирада
  намли тозалаш ишларини олиб боринг.

• Кўчада кўзларни шиллиқ қаватига чанг тушишидан ҳимоя қилиш учун албатта кўзойнак тақинг.

• Ўтлар билан даволанишда эҳтиёт бўлинг! Умуман олганда, таркибида ўсимлик экстрактлари ёки
  компонентлари бўлган барча моддалар (шампунлар, кремлар) ва дори воситаларидан эҳтиёткорлик билан фойдаланинг!

• Парҳез қилинг! Поллиноз билан оғрийдиган ўнта одамдан тўққизтасида баъзи озиқ-овқат маҳсулотларига
  аллергия мавжуд. Бу "кесишган" (перекрестная) аллергия пайдо бўлиши билан боғлиқ.

• Март ойида, дарахтлар гуллаганда, ёнғоқ (айниқса фундук), асал, сабзи, помидордан воз кечишга ҳаракат қилинг,
  коньяк ичманг (у эман бочкаларида сақланади).

• Июнь-июль ойларида, бошоқли ва ўтлоқ ўсимликлари гуллаганда, рациондан бўтқаларни (гречкадан ташқари),
  нонни, асални чиқариб ташлаш керак.

• Август-сентябрь ойларида кунгабоқар ва ундан тайёрланган маҳсулотлардан, шунингдек, асал истеъмол қилишдан
  тийилиш керак.

• Агар инсон иссиқ ёзли саноат шаҳрида яшаса, гуллаш пайтида шаҳардан экологик тоза ҳудудга
  кетиш энг идеал вариант ҳисобланади.