Changli o‘simliklarning uchta asosiy gullash davri ajratiladi, bu allergenlik xususiyatiga ega:

O‘zbekistonning turli mintaqalarida allergik rinitning uchrash darajasi bo‘yicha farqlar bormi?

Ha, bunday farqlar mavjud. Allergik rinitning yuzaga kelish chastotasiga antropogen omillar, xususan: havoning, suvning va tuproqning kimyoviy moddalar bilan ifloslanishi ta’sir qiladi. Masalan, yirik sanoat mintaqalarida atrof-muhitning ifloslanishi o‘simliklarning gullash muddatini uzaytiradi va changning antigen tuzilishini o‘zgartirib, uning allergenlik xususiyatini oshiradi. Ammiak, xlor, ftor, sulfitlar, nitratlar, dizel yonilg‘isining yonish mahsulotlari, ko‘plab avtomobillar shinalaridan chiquvchi rezina changi kabi sanoat chiqindilari chang allergiyasining kuchayishiga sabab bo‘ladi. Isbotlanganki, ifloslangan chang ancha tajovuzkor bo‘ladi va ko‘proq darajada allergik rinit keltirib chiqarishga qodir.

Bundan tashqari, allergik rinit uchrashiga turli mintaqalardagi o‘simliklar dunyosining turlichaligi ham ta’sir qiladi. Hammaga ma’lum bo‘lgan ambroziya begona o‘ti shunday kuchli allergen changiga ega. Ambroziyaning gullashi iyul oxiri – avgust boshlarida boshlanib, oktabrgacha davom etadi.

So‘nggi o‘n yilliklarda ambroziyaning tarqalishi ekologik portlash xarakterini oldi, shu sababli bu hodisani "ambroziya o'lati" deb ham atashadi. Bugungi kunda ambroziya mamlakatimizning deyarli barcha viloyatlarida uchraydi. Zararlangan umumiy maydon juda katta hududlarni tashkil etadi, ayniqsa janubiy va sharqiy sanoatlashgan hududlarda ko‘p tarqalgan.

Qizig‘i shundaki, ambroziya nafaqat qishloq xo‘jaligi ekinlari begona o‘ti, balki texnogen sanoat mintaqalarida ham keng tarqalgan: u nafaqat barcha yo‘l yoqalari bo‘ylab, balki toksik chiqindi uyumlari, metallurgiya zavodlari va ko‘mir shaxtalari atrofida ham uchraydi. Oxirgi paytlarda ambroziya tabiiy ekologik muhitga ham kirib bordi: dasht yonbag‘irlari, dengiz bo‘yi qumliklari, aholi punktlari va hatto qo‘riqxonalarda ham tarqalmoqda.

Chang allergiyasining belgilari qanday?

Chang (changlanish) allergiyasining o‘ziga xosligi shundaki, uning belgilari har yili deyarli bir vaqtda namoyon bo‘ladi.

Bu alomatlar quyidagilardir:

Nasal congestion, profuse watery nasal discharge

Aksirish xurujlari, burun qichishishi

Ko'z qichishishi va qizarishi, yoshlanishi

Tanglay qichishi, til

Nafas olishning qiyinlashishi (bo‘g‘ilib qolmoq)

Ko‘krak qafasida hushtaksimon xirillashlar, quruq yo‘tal

Teri toshmasi (eshakemi, ekzema)

Allergik rinitni davolash kerakmi yoki gullash davri o'tib ketishini kutish kifoyami?

Allergik rinitni davolash shart! Bu xavfli kasallikdir, chunki birinchidan, davolanmagan
allergik rinit kuchayib boradi. Dastlab bahorgi yoki faqat kuzgi kasallik sifatida boshlanib
(ya'ni bir guruh o'simliklar changiga bog'liq holda), allergik rinit asta-sekin bahor-yoz-kuzgi
kasallikka aylanadi, ya'ni bemor deyarli yarim yildan ko'proq azob chekadi. O'simlik changiga
bo'lgan allergiya allergik eshakyemi, Kvinke shishi, burun polipozi sababchisi bo'lishi mumkin.
Polinoz bilan kasallanganlarning 30–40 foizida esa bo'g'ilish xurujlari paydo bo'ladi, ya'ni
ular amalda bronxial astma bilan kasallangan bemorlarga aylanishadi.

Allergik rinit ko'pincha shamollash bilan adashtiriladi, bu esa bemorlarning professional tibbiy
yordamga murojaat qilishini ba'zan ko'p yillarga kechiktiradi. Shuning uchun uzoq vaqt davomida
burun bitishi yoki undan ajralmalar kelishi, ko'zlarning tushunarsiz qichishishi kabi muammolari
bo'lgan har bir kishi dorixonalardan najot izlash o'rniga shifokorga murojaat qilishi kerak.

Ayniqsa, allergik rinitda burun uchun tomirlarni toraytiruvchi tomchilarni suiiste'mol qilmaslik
kerak, chunki ularni nazoratsiz qabul qilish burun yo'llari shilliq qavatining sezilarli
darajada qalinlashishiga olib keladi, bu esa tomchilarga qaramlikni, keyinchalik esa doimiy
burun bitishini keltirib chiqaradi.

Bolalar va kattalarda allergiyani qanday davolash kerak? Allergik rinit belgilari paydo bo'lsa nima qilish kerak?

Albatta, shifokorga murojaat qilish kerak. Faqat shifokorgina zarur tekshiruvlarni tayinlaydi,
to'g'ri tashxis qo'yadi va tegishli davolashni belgilaydi,
shuningdek, sizga allergiya dori vositasini tavsiya qila oladi. Hech qanday holatda
o'z-o'zini davolash bilan shug'ullanmang!

Agar allergik rinit tashxisi qo'yilgan bo'lsa, o'simliklar gullashi paytida quyida keltirilgan
bemorning chang bilan aloqasini maksimal darajada cheklashga qaratilgan choralarga rioya
qilish kerak.

• Xonani faqat yomg'irdan keyin, kechqurun va shamol bo'lmaganda shamollatish kerak. Imkon qadar,
  erta tongda va quruq issiq kunlarda, havoda chang konsentratsiyasi eng yuqori bo'lgan paytda
  ko'chaga chiqmaslikka harakat qiling. Ko'chadan qaytgach, kiyimlarni to'liq almashtirish tavsiya etiladi.

• Dushni kuniga kamida ikki marta va ko'chadan qaytgan zahoti qabul qilish kerak.

• Har kuni burun bo'shlig'ini tozalang, ko'zlaringizni yuving va tomoqni fiziologik eritma bilan chaying
  (bir stakan iliq qaynatilgan suvga 1/3 choy qoshiq osh tuzi).

• Yuvilgan kiyimlarni ko'chada (balkonda) quritmang, chunki ularga chang o'tiradi. Har kuni kvartirada
  namli tozalash ishlarini olib boring.

• Ko'chada ko'zlarni shilliq qavatiga chang tushishidan himoya qilish uchun albatta ko'zoynak taqing.

• O'tlar bilan davolanishda ehtiyot bo'ling! Umuman olaganda, tarkibida o'simlik ekstraktlari yoki
  komponentlari bo'lgan barcha moddalar (shampunlar, kremlar) va dori vositalaridan ehtiyotkorlik bilan foydalaning!

• Parhez qiling! Polinoz bilan og'riydigan o'nta odamdan to'qqiztasida ba'zi oziq-ovqat mahsulotlariga
  allergiya mavjud. Bu "kesishgan" (perekrestnaya) allergiya paydo bo'lishi bilan bog'liq.

• May oyida, daraxtlar gullaganda, yong'oq (ayniqsa funduk), asal, sabzi, pomidordan voz kechishga harakat qiling,
  konyak ichmang (u eman bochkalarida saqlanadi).

• Iyun-iyul oylarida, boshoqli va o'tloq o'simliklari gullaganda, ratsiondan bo'tqalarni (grechkadan tashqari),
  nonni, asalni chiqarib tashlash kerak.

• Avgust-sentyabr oylarida kungaboqar va undan tayyorlangan mahsulotlardan, shuningdek, asal iste'mol qilishdan
  tiyilish kerak.

• Agar inson issiq yozli sanoat shahrida yashasa, gullash paytida shahardan ekologik toza hududga
  ketish eng ideal variant hisoblanadi.